Emakhuwa

Miyo
kinniikasoopa

A produção deste livro tornou-se possível graças ao apoio do povo Americano através da Agência dos Estados Unidos para o Desenvolvimento Internacional (USAID). O conteúdo desta publicação é da total responsabilidade do Ministério da Educação e Desenvolvimento Humano da República de Moçambique.

FICHA TÉCNICA
Título:
Miyo kinniikasoopa
Língua:
Emakhuwa
Coordenação Editorial - MINEDH:
Telésfero de Jesus e Vicente Bisque
Vamos Ler!:
Samima Patel, Abdala Machude, Amélia Bazima e Dilson Buque
Autores:
Neves Jacinto Anselmo, Júlio Bernardo, Lucas Bonga, Eduardo Napualo,
Elmano Mucopo, Ana Jahamo e Saraiva A Aibo
Assessoria Linguística e metodológica:
Carlos Manuel e Maurício Bernardo
Ilustração:
Orlando Chissano
Maquetização:
Walter Sambo
Capa:
Orlando Chissano e Walter Sambo
Impressão:
???????
Tiragem:
???????
N.º do registo:
???????
Financiado por USAID
República de Moçambique

Rapiya onikhala ni apiipi awe.
Owo omusivela othweela vanceene.
Amala othweela, Rapiya khonirapa.
Ni tho owo khanrupela ntthavi.
Olelo apiipi awe aamwiirela:
Piipi: -Rapiya, yookhala yoolya.
Masi muhilye muhinatthi onyawa.
Rapiya: -Nkinnyawa, yookivola.
Nave tho koonyawa voosiisu.

Rapiya aahirowela eyoolya, onalya.
Aalyiiye eyoolya ele voohinyawa.
Noomala, apiipi awe yaahimwiirela:
Piipi: -Wakokhe ntthavi ni orupe.
Rapiya: -Piipi, ntthavi okivihaviha.
Rapiya aahirowa orupa ohirampe.
Ni hata ntthavi khaarumeenle.
Nihiku nikina aahiwiitthana apiipi.
Rapiya: -Piipi, okiwereya erutthu.

Apiipi awe yaahirowa omoona.
Ole aamurapheya ni ovyaluwasa.
Piipi: -Exeeni? Nrowe oxipiritaali.
Alesa yaahitthimakela oxipiritaali.
Mphironi, ole aanitepa orapheya.
Ale yaaphiya ni yaakela muxipiritaali.
Rapiya aahaakheleliwa, avahiwa ekori.
Rapiya aahirapihiwa ni ahiwarihiwa.
Ni tho aahaakheleliwa ni nfirimeero.

Nfirimeero aahimuhelela esooro.
Vaavo owo aahimaala ovyaluwasa.
Ni tho orapheya iwe waahimala.
Nfirimeero ole aahaaleela apiipi:
Nfirimeero: -Ola orina koolera.
Piipi: -Eniraviwa sayi eretta ela?
Nfirimeero: -Ohiirattela erutthu.
Otepaxa olya oohinyan’we.
Wala olya soolya soonanara.

Piipi: -Eyo ekeekhayi nfirimeero.
Ola kinnimuleela, khoniiwa.
Nfirimeero aahilavula ni Rapiya:
Nfirimeero: -Ohaana wiirattelaka.
Orapa voohilovela.
Orapihe soolya. Onyawe saana
ohinatthi olya ni wamaliha olya.
Rapiya: -Miyo kihiiwa nfirimeero.
Kinaapaka iyo sootheene.
Apiipi awe yaahithuma mirette.

Owaani Rapiya aahiwiireela apiipi:
Rapiya: -Kinirowa oreeriha olili.
Ole aahireherya olili awe saana.
Aahireeriha enupa yootheene ele.
Apiipi waahaasivela muteko ole.
Piipi: -Rapiya, vookisivela vanceene.
Piipi: -Murupeke muntthavini.
Murupe mwemmo khula nihiku.
Rapiya: -Aayo piipi, miyo kihiiwa.

Rapiya aahirowa othweela.
Owo aaron’we ni axaapara awe.
Noomala, aahitthikela owaani.
Ophiyaka vamulako, ahoona mwiixi.
Waari mwiixi wa etakhwa yaavya.
Ahoona inama saatthyawa mooro.
Rapiya aahikhuwela vanceene, iiraka:
Rapiya: -Piipi, etakhwa yoopatta.
Piipi: -Muhaattamele mooro owo.
Rapiya aahikhuma vale otthyawaka.

Atthu a muttetthe yaahittipiha.
Awo yaattipinhe mooro ni maasi. Inama saahireveya ni impa saahivya.
Eyasara ele yaahiriipiha murima.
Mwene aahivekela muthukumano.
Apiipi awe Rapiya yaahirela mpantta.
Ohiyu, Rapiya ohaakoha apiipi awe:
Rapiya: -Ti ani opanhe muhuru?
Piipi: -Kaahi, nlelo khosuweliwe.
Kinoona wiira anamaxaya ti apanhe.

Rapiya: -Masi etthu yooreera yeeyo?
Piipi: -Khonireera opaha muhuru. Woona wiira etthaya enoolala. Inama sinooreveya ni atthu anoovya.
Rapiya: -Hiiii! Ti yoonanara tthiri.
Piipi: -Amwene aahimya etthu yooreera.
Rapiya: -Ahimmye exeeni amwene?
Piipi: -Onipaha tho onohukhumwa.
Ni tho onooliva iye sinihononaawe.

Amwene aalattula tho othukumana.
Nooxa, atthu ootheene yaahirowa.  Mwene aahoorwa ni  khiira:
Mwene: -Ninnuupuwela ehasara?
Imatta soohononeya ni mooro.
Impa sahu sinceene sihoovya.
Inama saahuwaahu soonikhusuwa.
Hiyo nihaana nipakaka etthu
wiira etthu siisa ehikhumelele tho mulaponi mwahu ni ilapo sikina.

Piipi: -Eyo ekeekhayi.
Masi miyo kihaana yookoha.
Mwene: -Aayo, mukoheke maama.
Piipi: -Ti ani opanhe muhuru ole?
Atthu ootheene yaahimaala khimya.
Ni khuuvo aalavunle etthu.
Mwene: -Opanhe ori vaava.
Koosuwela wiira hiyo nimpaha.
Okathi yoole woowaavya atthoro.
Hata ni inama sikina mutakhwani.

Ayipu: -Eyo anihimyaaya ekeekhayi.
Amwene, hiyo nimpaha muhuru.
Mwene: -Miyo kinoovekela etthu:
Xontte, nimalamalihe etthu ela. Nihipahe tho muhuru akhwaaka.
Nireyeke miraakho naavyaka inama.
Noosuwela wiira mooro woopiha.
Owo nave oreera athokoreriwa.
Ootheene yaahiiwa ni yaakupali.
Ni khuuvo aahimya wiira ti aapanhe.

Myaakha sinceene saahivira ehasara ntoko ele ehikhumme.
Atthu a muttetthe yoole yaahiiwa yeele yaalavulin´we ni mwene.
Nave tho waahiruweriwa vanceene. Itakhwa saahinttelana saaneene. Yaahimela malaxi ooripelela ni miri.
Inama sinceene  saahirelana.
Atthu ootheene yaahihakalala.
Ni yaanilavula: “Wiiwana oreera.”

Mutivela atthu yaahithukumana.  Yaahiina vootthapela oruwerya.
Ni woohitthikela okhuma ehasara. Anamwane yaahimmana mphira. Atthu aalupale yaanivaanela.
Mwene aahihakalala vanceene.
Mwene aari ni apiipi awe Rapiya:
Mwene: -Elapo aka yooruwerya.
Piipi: - Ovuwihiwe wiiwanana!
Mwene: -Etthu yooreera oxutta.

Siiso atthu anniinuwa mulaponi.
Ni tho annirukunuxa murima aya.
Miyo nave muhima aka khaakiiwa.
Masi olelo owo ti onkixuttiha miyo.
Ovilelana, nthiti, okhalihana oreera.
Wiilalaaya atthu yaahirowa owaani.
Mmawaani saaniiwanyeya ikoma.
Ohakalala waari woowaatta tthiri.
Atthu waasivela ohakala mmawaani.