Emakhuwa

Impa ni ikaruma sa mpaani

A produção deste livro tornou-se possível graças ao apoio do povo Americano através da Agência dos Estados Unidos para o Desenvolvimento Internacional (USAID). O conteúdo desta publicação é da total responsabilidade do Ministério da Educação e Desenvolvimento Humano da República de Moçambique.

FICHA TÉCNICA
Título:
Impa ni ikaruma sa mpaani
Língua:
Emakhuwa
Coordenação Editorial - MINEDH:
Telésfero de Jesus e Vicente Bisque
Vamos Ler!:
Samima Patel, Abdala Machude, Amélia Bazima e Dilson Buque
Autores:
Neves Jacinto Anselmo, Júlio Bernardo, Lucas Bonga, Eduardo Napualo,
Elmano Mucopo, Ana Jahamo e Saraiva A Aibo
Assessoria Linguística e metodológica:
Carlos Manuel e Maurício Bernardo
Ilustração:
Orlando Chissano
Maquetização:
Walter Sambo
Capa:
Orlando Chissano e Walter Sambo
Impressão:
???????
Tiragem:
???????
N.º do registo:
???????
Financiado por USAID
República de Moçambique

Aputu oorowa Omawuwa.
Omawuwa epooma enikhala Oniyasa.
Owo onaaxukurya apwaapu awe.
Awo anikhala epooma ela yooreera.
Empa anikhalaaya ti ya malaata.
Ti ya ipulooku ni epomiwe ni esumenti.

Omawuwa sookhala impa suulupale.
Sootekiwa ni ikaruma soovirikana.
Siri impa sootekiwa saaneene.
Atthu annareeriha impa anikhalaaya.
Aputu onnaakhaliherya oteka empa.
Siiso, owo onnixutta oteka impa.

Aputu onnaakhaliherya miteko sikina.
Owo onnivela ni onnirapiha iparatho.
Omawuwa Aputu oopaka opatthani.
Opakale ni anamwane akina.
Awosa annirowa woona miro sinivira.
Mmo sookhala ihopa sooreera woona.

Omawuwa yookhala epasari esya.
Eyo nipuro sintumihiwa itthu, ntoko:
Ikhaama, iryawe, mwinli, ithelo...
Epasari ya Omawuwa ti yuulupale.
Iwo annirowa atthu anceene.
Ari atthu anthuma ni anthumiha itthu.

Anamathumiha a Omawuwa wiiraana.
Khula muxovo wa itthu nipuro naya:
Mapuro a matthatto oorakama saana.
Mapuro a ikori suulupale ni sa malepa.
Mapuro anitumihiwa iryawe ni mithi.    Irawe soowiixa ni mithi soowiittivala.

Ikaruma iyo simpakiwa ni itthu:
Efukawu ompakiwa ni eyuuma.
Ekhatera empakiwa ni ithaapwa.
Ekori empakiwa ni mapotto.
Mwinli ompakiwa ni ettheere.
Ethelo empakiwa ni mithala.

Mureerelo muulupale wa impa.
Mpa ninnitthyawela oriirya ni oviha. Oriirya wa epula ni oviha wa nsuwa.
Siiso, sihaana otekiwa impa sooloka. Ikaruma saya sootekeliwa silipeke.
Mapuro ooteka impa ahiphiye maasi.

Impa nave sinkhapelela ikaruma sahu.
Ikaruma sinrumeelaahu mmawaani.
Impa sinnivirikana opakiwa waya.
Sookhala sa sirapi ni soorukurerya. Impa sikina sinkhala sa mukottha .
Etthu yooreera olipiha impa.

Impa iyo sinnikhala sa malaata.
Sikina sinnikhala sa nammariwa.
Sikina tho sa ipulooku sa nttope.
Impa sa malaata simpakiwa ni itixolu.
Sikina ti sa ipulooku sa esumenti.
Anammariwa ampakiwa ni mapotto.
Mapotto awo anlipiheriwa ni mithala.

Vatthokoni sinnikhala ikaruma.
Ikaruma iye sinrameliwa vate.
Vatthokoni vaatthu sinniphwanyeya:
Ikhatera, meesa, iparatho, ifukawu...
Ikaruma sootheene sinooratteliwa.
Tivo anamwane ala anirattelaaya.

Nirattele ifukawu, ithelo ni sikina.
Nave sikina siniheliwa soolya.
Nooneleleke mirameelo sa ikaruma.
Mwaha vakhaterani anikilaathi atthu;
Vameesa vanipwehiwa soolya.
Siiso, vannireera orattela ikaruma.

Moone tho ikaruma sikina iya: Matthatto anoorupeliwa ni atthu. Arumaariyu oniheliwa iliivuru.
Nipweheke saana ikaruma iya mpa.
Nihaana orattela ikaruma iya saana:
Otatha, opuputtha  ni orapiha.
Narattela ti simpisaaya ohononeya.

2Opuputtha = opuputta = okukuttha

Nihiku nne, saathukuma ikaruma.
Iyo saavaanyihana mireerelo saya.
Ekori: -Miyo kinivaha ikhove.
Meesa: -Miyo kinnaahiya atthu alyaaka.
Ntthatto: -Miyo kootepaxa osivelexa.
Atthu anookikilaathela ni annarupa.

Mpantta mukina ikaruma sihaakhula:
Exileera: -Miyo nkininttiha soolya.        Miyo nto koosivelexa vatthokoni.
Efukawu: -Miyo kinaapeya soolya.
Soolya sinikhala sooviha ni soosiva.
Ikina saaniixoona winnuxexa siiraka:

Arumari: -Omaaliwe, miyo kilavule.
Ootheene ahu nihaana mureerelo.
Miyo kinipweha itthu soowaatta.
Khaavo onivareliwa meekhaawe.
Khula mmosa oohaana muteko awe.
Ootheene hiyo ninnaakhaliha atthu.