Emakhuwa

Phoole
muparapaara

A produção deste livro tornou-se possível graças ao apoio do povo Americano através da Agência dos Estados Unidos para o Desenvolvimento Internacional (USAID). O conteúdo desta publicação é da total responsabilidade do Ministério da Educação e Desenvolvimento Humano da República de Moçambique.

FICHA TÉCNICA
Título:
Phoole muparapaara
Língua:
Emakhuwa
Coordenação Editorial - MINEDH:
Telésfero de Jesus e Vicente Bisque
Vamos Ler!:
Samima Patel, Abdala Machude, Amélia Bazima e Dilson Buque
Autores:
Neves Jacinto Anselmo, Júlio Bernardo, Lucas Bonga, Eduardo Napualo,
Elmano Mucopo, Ana Jahamo e Saraiva A Aibo
Assessoria Linguística e metodológica:
Carlos Manuel e Maurício Bernardo
Ilustração:
Orlando Chissano
Maquetização:
Walter Sambo
Capa:
Orlando Chissano e Walter Sambo
Impressão:
???????
Tiragem:
???????
N.º do registo:
???????
Financiado por USAID
República de Moçambique

Hanifa mwaana oorakala.
Owo ti oopwhaneliwa ni ooreera.
Onikhala ni axipaapa awe Onapiphini.
Onisoma Ekalaase ya Neeraru.
Olelo owo oovenya ni oorapa. Oowara ikuwo sawe sa oxikola.
Tiitu ti mwaapara awe a oxikola.
Owo oomuvirela anarowa hoothe.
Tiitu: -Hanifa, nrowe oxikola.
Hanifa: -Nrowe Tiitu, vahooxa.

Oowayili yaahirowasa oxikola.
Tiitu aanimuxova Hanifa.
Alesa yaaheemela mparapaara. Hanifa aahilavula, iiraka:
Hanifa: -Neemele vaava, Tiitu.
Luuxu ole onnikottiha ovira.
Sivireke mikukutta, vano hiyo.
Vaavo hiyo nimulipeleleke luuxu ahu.
Tiitu: -Kookupali Hanifa, neemele.

Oowayili yaaheemela enawehererya mpaka opatta luuxu ooripelela.
Hanifa: Tiitu, nrowe nivireke.
Alesa yaahivira arowasa
oxikola.
Oowayili yaanilavula mphironi:
Tiitu: -Nisuweleke otupha.
Hanifa: Aayo, ihasara waatta.
Tiitu: -Woosuwela mananna ooweetta?
Hanifa: -Kooxuttihiwa ni
apaapa.

Hanifa ni Tiitu yaahisoma saana.
Tiitu aahimulipelela Hanifa okhuma wiira arowase owaani hoothe.
Hanifa aahiphera ni omwariwa.
Oowayili yaahirowasa owaani.
Yaahaattamela muxipooroni.
Mmo aanirwa kampoyi ottayiwene.
Ahimulapun’we xipooro, yaaheemela.
Hanifa aahimwiirela Tiitu wiira:

Hanifa: -Kampoyi, nimulipelele.
Tiitu: -Aayo Hanifa, nihituphe.
Anaxikola ale yaaheemela oowayili. Yaahimulipelela kampoyi ovira.
Noovira, Hanifa oolavula iiraka:
Hanifa: -Haya nitupheke, Tiitu.
Tiitu: -Mulipelele kooxoveeni.
Tiitu aahimukhaliherya Hanifa.
Yaahipiya owaani ni alaxeryana.
Hanifa aahirowa orula ikuwo. Okilaathi ni amaama awe.

Owo aakhalihera oraara ekole.
Tiitu oophiya owaani salaama.
Noophiya, oolavula ni apaapa awe:
Tiitu: -Paapa, olelo kooxutta etthu. Mananna ooweettela muparapaara wiira nisyakeke ihasara sa mikukutta.
Paapa: -Vooreera mwaana aka.
Ti ani yooxuttinheni sootheene?
Tiitu: -Mwaapara aka, Hanifa.
Paapa: -Mwaaxuttihe axaapara anyu.

Paapa mukina ootthika omutekoni.
Ottinkaawe omutekoni, oolaxera.
Owo aalaxera amwaara awe, iiraka:
Paapa: -Kinrowa omatta, mwaara aka.
Kan’wehe nakhuwo aakhoomanle.
Maama: -Aayo, masi muhilekele woonaka woopacerya oriipelana.
Hanifa: -Paapa, koottharekeni?
Paapa: -Nrowe mukihoole, Hanifa.

Oowayili yaahirowasa omatta.  Mphironi Hanifa aahoona itthu.
Saari myaako soorakama ni miro.
Ni ntteeke nuulupale naavava osulu.
Hanifa aahaakoha apaapa awe:
Hanifa: -Exeeni ele osulu iwe, paapa?
Paapa: -Ntteeke nne, mwana aka.
Hanifa: -Onyakula vanceene nenne.
Paapa: -Aayo, nuulupale ni nooreera.
Hanifa: -Mooneke tho myaako vale.

Paapa: -Aayo mooneke, Hanifa.
Miro sinci siniphattuwa va mwaako.
Maasi anithumihiwa ti a vamwaako.
Hanifa aahisiveliwa vanceene. Apaapa awe aamuleeliha itthu isya.
Ole aahoona maasi vamwaako.
Maasi yaawo yaamukhuruwa.
Sootheene iye saamusivela saana.
Awosa yaahiphiya omatta iwe.
Hanifa khaareere ohakalala

Atthu aatthika omatta waya.
Awo yaaron’we ni mukukutta.
Mukukutta weettihiwa ni ephoole. Hanifa aahaakoha apaapa awe:
Hanifa: -Exeeni mweettihaka siisa?
Paapa: -Kiniira wiira kisyake ehasara.
Hanifa: -Yookisivela wiiwa eyo.
Miyo ni Tiitu nave nineetta siiso naarowaka ni naatthikaka oxikola.
Paapa: -Nave eyo ti yooreera wiira.

Alavulaka, Hanifa oomoona piipi. Owo aatupha eparapaara aakuvaka.
Hanifa: -Paapa! Paapa! Mutthu ole.
Paapa: -Kkk! Aayo koomoona.
Luuxu ole opantte onooneemexa.
Hanifa: -Aayo nkaamoona.
Paapa: -Miyo kineettiha, koomoona.
Tivo kiheemela wiira piipi ovire.
Hanifa: -Mukiswaamihe, paapa.
Paapa: -Khamutthenke, mwaana aka.
Paapa: -Mukukutta etthu yooreera.

Masi waaheettihiwe ni ephole, eee!
Tivo ninsyaka ehasara neetta siisa.
Paapa ni mwaana aaphiya owaani.
Aphin´yaaya, paapa ookhuruwa.
Nave oomukuruxa mwaana awe. Hanifa: -Maama, hiyo nootthika.
Hanifa oorowa waari amama awe.
Owo aahaaleela soonalawe sinci:
-Kihoona ntteeke, myaako ni sikina.
Maama: -Vootepa oreera, Hanifa.

Nihiku nikina nooreera nihooxa.
Vaxiiyaaya, Hanifa oovenyihiwa.
Noovenyihiwa, aahiireliwa wiira:
Maama: -Mwarape ni mulye, neette.
Nrowe waakhulu anyu Onamikhopo.
Hanifa: -Aayo maama, kihiiwa.
Ole aahirapa, aahilya ni aahiwara.
Aahikhuma vamosa ni axipaapa awe.
Atthu awo yaaron’we yeettaka.

Ooraaru yaaneetta arowaka.
Arowaka paapa aamuxova Hanifa.
Paapa owo amuxovaka, aanilavula:
Paapa: -Neetteke munivira atthu.
Owo alavula ni amwaara awe.
Maama: -Aayo, kihiiwa iyaka.
Hanifa: -Paapa, ankhi hiyo oorakala?
Nookhala nipuro nahu noovira?
Paapa: -Nyuwo munivira muumu.
Muumu munivira ahu hiiyo.

Hanifa: -Nto yakhala epattakwe?
Wala mapuro aniviriwa musulu? Ninrowa ovira moota xeeni?
Maama: -Mapuro awo ti ooreheriwa.
Sinipakiwa iphiro sa atthu ootheene. Atthu oorakala ahaana ihakhi saya.
Hanifa: -Eyo ti yooreera maama.
Paapa: -Mookhalana mukhaliheryo.
Nyuwo ni anakhulu ahiniiwerya. Mwaaphavelaka otupha iparapaara hata xipooro munookhaliheriwa.