Emakhuwa

Orattela erutthu ni okumi aka

A produção deste livro tornou-se possível graças ao apoio do povo Americano através da Agência dos Estados Unidos para o Desenvolvimento Internacional (USAID). O conteúdo desta publicação é da total responsabilidade do Ministério da Educação e Desenvolvimento Humano da República de Moçambique.

FICHA TÉCNICA
Título:
Orattela erutthu ni okumi aka
Língua:
Emakhuwa
Coordenação Editorial - MINEDH:
Telésfero de Jesus e Vicente Bisque
Vamos Ler!:
Samima Patel, Abdala Machude, Amélia Bazima e Dilson Buque
Autores:
Neves Jacinto Anselmo, Júlio Bernardo, Lucas Bonga, Eduardo Napualo,
Elmano Mucopo, Ana Jahamo e Saraiva A Aibo
Assessoria Linguística e metodológica:
Carlos Manuel e Maurício Bernardo
Ilustração:
Orlando Chissano
Maquetização:
Walter Sambo
Capa:
Orlando Chissano e Walter Sambo
Impressão:
???????
Tiragem:
???????
N.º do registo:
???????
Financiado por USAID
República de Moçambique

Nono mwaana oohakalala.
Owo omusivela othweela.
Olelo Nono oovenya ni oorapa.
Noomala orapa, oorowa olya.
Paapa awe oomukoha:
Paapa: -Ehaali, mwaana aka?
Nono: -Salaama, kaahiki nyuwo?
Paapa: -Ni miyo kooxeleliwa.
Paapa: -Moorapa ni mookuttha?
Nono: -Aayo, koorapa ni kookuttha.

Noovenya, Nono ookilaathi.
Nono: -Paapa, okiwereya owaruni.
Paapa: -Mwiirihale exeeni iwo?
Nono: Kaamureeriha ni nlaxi.
Paapa: -Muhihele tho nlaxi owaruni.
Nono: -Aayo paapa, kooxukhuru.
Paapa: -Nrowe oxipiritaali.
Oowayili yaahirowa oxipiritaali.
Nfirimeero aahimuloola mwaana.

Ale yaahitthikasa arowaka owaani.
Owaani, paapa awe Nono aahira:
Paapa: -Muhaana mwiikasoopaka.
Osyaka iretta onnireera.
Nono: -Aayo paapa, kihiiwa saana.
Nono: -Kinaamusyaka iretta iyo.
Ovenya vaavo mwaana aaniirattela.
Aanirattela erutthu ni owaani.
Aanirattela tho vaarupaawe.
Nono khaatthikenle ohela nlaxi.

Nihiku nikina Nono aahivenya.
Aahirowa waakhomasa axipaapa.
Nono: -Sayi ihaali, paapa?
Nono: -Sayi ihaali, maama?
Paapa: -Miyo kamukumi.
Maama: -Ni miyo kooxeleliwa.
Paapa: -Miyo kinuuva maasi ala.
Nono: -Mwaha wa exeeni?
Paapa: -Mwaha wa ipwilimwithi.

Nono: -Iyo iniira exeeni?
Paapa: -Iyo inirelana vaava, Nono.
Nono: -Nihaana nimalihaka, paapa.
Paapa: -Aayo, oruuha nikusaku.
Nave nihaana niirattelaka.
Maama: -Wiira nihiwereyiwe.
Muhithweele mmaasini.
Nono: -Kihiiwa ni kooxukhuru.
Maama: -Mwakumihe iparatho.
Siiso yaahivara miteko sa owaani.

Makaaripi, amusi ale yaahikilaathi.
Yaahilavulasa sa nihiku nne:
Paapa: -Mweettale sayi, Nono?
Nono: -Kiheetta salaama, paapa.
Nono: -Koolavula ni axaapara aka.
Paapa: -Mwaha wa exeeni, Nono?
Nono: -Wa wiirattela, paapa.
Paapa: -Vootepa oreera mwaana aka.
Paapa: -Vahiila, nrowe narupe.
Nono: -Paapa, mwakokhe ntthavi.
Paapa: -Nrowe mwaana aka.

Nooxa, Nono oovela vapuwani.
Oorapa ni ookuttha mayino.
Owo ohaalaxerya axipaapa awe:
Nono: -Paapa, kinrowa oxikola.
Paapa: -Aayo, mwiikasoope saana.
Nono: -Kihiiwa saaneene, paapa.
Ole aahirowa oxikola wawe.
Ophin´yaawe, oolavula ni akhwaawe.
Owo aalavula mananna a wiirattela.
Axaapara awe yaahixukhuru vanci.
Ootheene yaaneettela miruku iye.

Oxikola purusoori oohimya wiira:
Purusoori: -Nirattele erutthu ahu.
Nihaana osyaka iretta murutthuni.
Ni tho olya soolya soorapihiwa.
Ni ikina soowaapeyiwa saana.
Nono: -Nto sakhala ipwilimwithi?
Purusoori: -Nirupeke muntthavini.
Siiso nnimunnuwa saana.
Anaxikola ootheene yaahikupali.
Noophiya owaani ahaaxuttiha amusi.

Nono aahuupuwela etthu emosa:
Nono: -Nrowe nikumaane mutivela.
Ali: -Niire exeeni mutivela vaavo? Nono: Wiira nivele muttetthe ahu.
Amina: -Aayo, nilavule ni axipaapa.
Maliki: -Hata ni mapurusoori ahu.
Amina: -Ni amiravo aniivahererya.
Maliki: -Awo athiyana ni alopwana.
Nono: -Kinnakupali wiira anoonikhaliherya.
Ootheene yaahikupali ovela iwo.

Nihiku nikina atthu yaahikumana.
Khula mmosa aahiruuha ekaruma.
Nono: -Ela yootepa oreera, Amina.
Amina: Aayo, nno wiiwanana.
Maliki: -Nrowe nikwese muttetthe.
Ootheene yaahivara miteko iye. Yiitthuuwaka, Nono aahiira:
Nono: -Nihaaxukhuru atthu ari va.
Maliki: -Woona wiira khanrina akhili.
Axipaapa: -Nyuwosa mwa ithutu.

Nono: -Siisa nnoomaliha iretta mu.
Ema: -Aayo, ti nimphavelaahu yeeyo.
Mwene: -Muhuupuwelasa vooreera.
Mwene: -Siisa ninsyaka iretta, ntoko:
Nikusaku, wooporari ni sikina.
Paapa: Aayo, masi nihimalele vaava.
Mwene: -Moota xeeni paapa?
Paapa: -Nipakeke tho mmawaani.
Nono: -Aayo, eyo ekeekhayi.
Ootheene yaahoopa makuphi.

Siiso yaahuuviwa maasi oonanara.
Yaahilimmwa malaxi ootheene.
Paapa mmosa aahilavula, iiraka:
Paapa: -Ola muteko wooreera.
Woomaliha, mwene aahilavula:
Mwene: Muttetthe ahu wooreera.
Nihittharuwe olelo paahi.
Nono aahitheya vootteliwa murima.
Mwene aahilavula ni atthu wiira atathele murette mutthokoni.

Nihiku nikina, aahirwa nfirimeero wiira olavule masyakeryo a iretta.
Atthu ootheene yaahikumana tho
wiira avahane miruku sooweettela.
Mwene a muttetthe yoole aahiira:
Mwene: -Noomwiihana nfirimeero
wiira onixuttihe masyakeryo a iretta.
Nfirimeero aahilavula, iiraka:
Nfirimeero: -Khasireere iretta mu.
Ninrowa olavula paahi piili.

Iretta sintepa onihaaxa, siri iya:
Ettekuxa ni iretta soovyaluwasa.
Nihaana ninyawaka nihinatthi olya wiira nisyake iretta soovyaluwasa.
Nihilyeeke nihinyan´we saana.
Nirapiheke saana soolya nihilyiiye.
Nono: -Ettekuxa enisyakiwa sayi?
Nfirimeero: -Nirupeke muntthavini.
Ni nilimeke malaxi ari vate a owaani.
Nuuheeleke malitti aneemela maasi.
Nono: -Kooxukhuru atokweene.

Mwene: -Hiyo noolima nsuri.
Nfirimeero: -Eyo ti yooreera saana.
Masi nihaana nihelaka murette.
Mwene: -Eyo ninniphavela osuwela.
Nfirimeero: -Aayo kinooleeliha vaava.
Murette owo oniheliwa mpaani wiira ipwilimwithi simale mpaani.
Nono: -Eyo ti yooreera vanceene.
Mwene: -Onirowa wiiriwa sayi?
Nfirimeero: -Onirowa omiseriwa.